Włodzimierz Budka


ur. 14 stycznia 1894 r., zm. 1 marca 1977 r.
pełniący obowiązki dyrektora Archiwum Państwowego w Krakowie w latach 1939-1949, dyrektor w latach 1949-1950

Archiwista, historyk, bibliofil, historyk papiernictwa, heraldyk, sfragistyk. W latach 1916-1920 studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim historię i filologię polską, w 1923 r. uzyskał tytuł doktora filozofii. W 1954 r. został mianowany docentem. W latach 1928-1929 pracował w tzw. Ekspedycji Rzymskiej Polskiej Akademii Umiejętności, gromadząc materiały z Archiwum Watykańskiego. Od 1936 r. był współpracownikiem Komisji Historycznej Polskiej Akademii Umiejętności. Był członkiem Komisji Heraldyczno-Artystycznej Ministerstwa Oświaty dla Ustalenia Godła Państwowego, w 1948 r. był jednym z trzech delegatów Ministerstwa Oświaty do Rady Polskiego Słownika Biograficznego. Od 1952 r. był członkiem Wojewódzkiej Komisji Brakowania Akt w Krakowie. Członek Polskiego Towarzystwa Historycznego, Towarzystwa Miłośników Książki, Towarzystwa Numizmatycznego.

W Archiwum Ziemskim w Krakowie (od 1936 r. Archiwum Państwowe w Krakowie) był zatrudniony od 10 grudnia 1919 r. Pracował przy przejmowaniu i porządkowaniu akt sądownictwa austriackiego, ksiąg gruntowych i akt władz administracyjnych XIX w., m.in. Trybunału I Instancji Wolnego Miasta Krakowa, Sądu Karnego w Wiśniczu, Sądu Szlacheckiego w Tarnowie, Sądu Obwodowego w Tarnowie. Inwentaryzował depozyty miasta Skawiny i księgi hipoteczne sądów grodzkich. Udoskonalił indeks do najstarszych ksiąg grodzkich i ziemskich z lat 1374-1430, wprowadził uzupełnienia i poprawki w katalogu akt sądowych sporządzonym przez Stanisława Kutrzebę oraz systematycznie uzupełniał „repertorium aktów ważniejszych”, zapoczątkowane przez Franciszka Piekosińskiego. Po przejściu na emeryturę dyrektora Franciszka Dudy od dnia 1 kwietnia 1939 r. pełnił obowiązki kierownika Archiwum. Podczas wojny został zatrudniony przez władze okupacyjne jako kustosz Staatsarchiv podległy doktorowi Erichowi Randtowi, dyrektorowi niemieckiego Urzędu Archiwalnego. Rejestrował akta wywożone przez Niemców z Krakowa, zabezpieczył przed zniszczeniem i przejął do Archiwum wiele archiwaliów i registratur zlikwidowanych instytucji i urzędów polskich, m.in. Urzędu Wojewódzkiego, Sądu Okręgowego w Krakowie, starostw powiatowych w Dębicy, Nowym Targu i Tarnobrzegu. W Archiwum zostały zabezpieczone materiały naukowe Polskiej Akademii Umiejętności, akta krakowskich szkół wyższych, m.in. archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz archiwa magnackie, m.in. Potockich z Krzeszowic, Sanguszków w Gumnisk, Krasickich z Leska. W styczniu 1944 r., wobec zbliżającego się frontu, umieścił księgi grodzkie i ziemskie województwa krakowskiego w podkrakowskich klasztorach w Tyńcu i na Bielanach. Po 1945 r. w wyniku reformy rolnej do Archiwum trafiły archiwalia podworskie, m.in. Tarnowskich z Dzikowa, Szembeków z Poręby, Hallerów z Polanki-Haller i inne mniejsze archiwa rodzinne, majątkowe i gospodarcze z terenu województwa krakowskiego. Z Biblioteki Miejskiej w Tarnowie przejęto Archiwum Podhoreckie Rzewuskich. W 1946 r. powróciła do Archiwum, niewielka część ksiąg oświęcimskich i zatorskich, wywiezionych w 1942 r. przez Niemców. Wróciły wówczas, m.in. indeksy i księgi gruntowe. Wobec szybko powiększającego się zasobu rozpoczęto starania o nowe pomieszczenia magazynowe – w lutym 1949 r. Archiwum objęło 8 sal parterowych północnego skrzydła zamku wawelskiego.

Po wyzwoleniu nadal pełnił obowiązki kierownika, z dniem 16 kwietnia 1945 r. Wydział Archiwów Państwowych mianował go tymczasowym kierownikiem. Od 22 lipca 1949 r. decyzją Wydziału Archiwów Państwowych został mianowany dyrektorem Archiwum, jednak z dniem 30 września 1950 r. został przeniesiony w stan spoczynku. Nadal pracował w utworzonym wówczas (przez połączenie Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa i Archiwum Państwowego w Krakowie) Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Krakowie jako kierownik Oddziału na Wawelu, w zasobie którego znalazły się archiwalia dawnego Archiwum Państwowego. Rozpoczął wówczas porządkowanie i opracowywanie Archiwum dóbr Zator oraz Tek Antoniego Schneidra, zawierających materiały do dziejów Galicji. Przejął z Muzeum Narodowego w Krakowie Archiwum Chodkiewiczów. Planował zorganizować w Oddziale wawelskim pracownię sfragistyczną dla konserwacji pieczęci i sporządzania ich odlewów. Pod jego nadzorem prowadzono konserwację akt zagrożonych pleśnią. Dla Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych opracował teoretyczne założenia do kwerendy staropolskich materiałów do dziejów wsi polskiej. Z dniem 30 kwietnia 1964 r. przeszedł na emeryturę. Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Medalem 10-lecia Polski Ludowej.

Opublikował prawie 180 prac naukowych, głównie dotyczących dziejów papiernictwa w Polsce od XV do XVIII w. oraz z zakresu nauk pomocniczych historii. Najczęściej publikował na łamach „Archeionu”, „Kwartalnika Historycznego”, „Studiów Źródłoznawczych”, „Przeglądu Papierniczego”, „Przeglądu Bibliotecznego” i „Silva rerum”, opracowywał biogramy do Polskiego Słownika Biograficznego. Od 1 czerwca 1955 r. został powołany do Rady Redakcyjnej wydawnictw Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. Współpracował przy opracowaniu wydanego w 1955 r. Archiwalnego Biuletynu Informacyjnego poświęconego Wojewódzkiemu Archiwum Państwowemu w Krakowie. Napisał historię Archiwum Państwowego w latach 1878-1919, która jednak nie została opublikowana. W 1938 r. założył towarzyski klub archiwistów krakowskich pod nazwą Anobii Panicei vulgo Bractwo Kornika Archiwalnego.

(KF)


Wybrana literatura:
  • Adam Kamiński, Włodzimierz Budka, „Archeion”, T. LXVIII: 1979
  • Adam Kamiński, Zarys dziejów Archiwum Państwowego w Krakowie (1792) 1878-1952), oprac. Janina Stoksik, Biblioteka Krakowska nr 156, Kraków 2012
  • Słownik biograficzny archiwistów polskich, T. 1 1918-1984, Warszawa-Łodź 1988
  • Aniela Kiełbicka, Archiwum Państwowe w Krakowie 1951-1980, Warszawa-Łódź 1989
  • Aniela Kiełbicka, Archiwa krakowskie na tle polskiej nauki historycznej 1878-1951, Biblioteka Krakowska nr 130, Kraków 1993
  • Słownik historyków polskich, Warszawa 1994
  • Sławomira Pełeszowa, Włodzimierz Budka, „Krakowski Rocznik Archiwalny”, T. 4: 1998
Dodaj do zakładek Link.

Komentarze są wyłączone.