Stanisław Smolka


Stanisław Smolka
ur. 29 czerwca 1854 r., zm. 27 sierpnia 1924 r.
dyrektor Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie w latach 1908-1919

Historyk, publicysta. Jako wolny słuchacz studiował w latach 1870-1871 na Uniwersytecie Lwowskim, od 1871 r. studiował historię i historię prawa w Getyndze, gdzie w 1873 r. otrzymał tytuł doktora. W 1876 r. został mianowany profesorem historii Austrii na Uniwersytecie Jagiellońskim, profesorem zwyczajnym został w 1880 r., w 1883 r. objął po śmieci Józefa Szujskiego katedrę historii Polski, w latach 1895-1896 był rektorem. Od 1881 r. był członkiem korespondentem Akademii Umiejętności, od 1884 r. członkiem czynnym, w latach 1890-1902 sekretarzem generalnym. W 1886 r. zorganizował pierwszy wyjazd naukowy do Archiwum Watykańskiego – kierował tymi Ekspedycjami Rzymskimi do 1901 r. Od 1900 r. radca dworu, od 1901 r. dożywotni członek Izby Panów w austriackiej Radzie Państwa. W 1903 r. ze względu na stan zdrowia ustąpił ze stanowiska w Akademii Umiejętności i wystąpił o emeryturę, rezygnując z profesury uniwersyteckiej.

W latach 1912-1917 był dyrektorem Muzeum Czartoryskich w Krakowie. W latach 1914-1917 był członkiem Naczelnego Komitetu Narodowego, wygłaszał w Krakowie i Wiedniu odczyty o Legionach Polskich. W roku akademickim 1915/1916 prowadził wykłady na utworzonej na Uniwersytecie Jagiellońskim katedrze historii Rusi. W 1919 r. objął profesurę zwyczajną i katedrę Historii Średniowiecznej na powołanym wówczas Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Towarzystwa Historycznego w Petersburgu i Rydze, Société d’Histoire Diplomatique w Paryżu, Cesarskiego Towarzystwa Archeologicznego w Moskwie. Kawaler Orderu Żelaznej Korony III klasy, komandor Orderu Corona d’Italia, pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta. W 1912 r. otrzymał doktorat honoris causa na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego.

Członek c.k. Rady Archiwalnej w Wiedniu, w 1906 r. przebywał we Lwowie w sprawie utworzenia tam c.k. rządowego archiwum galicyjskiego. Od 1 maja 1908 r. mianowany dyrektorem Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie. W Archiwum kontynuowano wówczas prace nad inwentarzem dokumentów i rękopisów depozytowych. W 1916 r. zapoczątkowano akcje zmierzające do inwentaryzacji nieuporządkowanych dotąd akt gminnych i dominialnych oraz włączenia ich do zasobu krakowskiego Archiwum. W związku z powiększaniem się zasobu Archiwum rozpoczęto starania o rozszerzenie magazynów archiwalnych – uzyskano jedną dużą salę na zamku wawelskim. Smolka zwiedzał liczne archiwa europejskie, aby zapoznać się z ich organizacją, doświadczenia te wykorzystał w 1910 r. przy opracowywaniu wraz z Oswaldem Balcerem projektu nowego statutu dla krajowych archiwów w Krakowie i Lwowie. Od wybuchu I wojny światowej Smolka bardzo często przebywał poza Krakowem, prowadząc działalność polityczną, wówczas zastępował go w Archiwum Franciszek Duda. Ostatecznie ustąpił ze stanowiska dyrektora wiosną 1918 r., ze względu na zły stan zdrowia.

Przedstawiał dzieje Polski w szerszej perspektywie na tle dziejów powszechnych i z dużym krytycyzmem. Jego poglądy i metody badawcze wywarły ogromny wpływ na jego kontynuatorów oraz następne pokolenia mediewistów. Był autorem licznych prac i studiów, m.in. dotyczących czasów Piastów i Jagiellonów, w 1897 r. opublikował Dzieje narodu polskiego. W 1874 r. został sekretarzem Oddziału Naukowego w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Lwowie z zadaniem przygotowania wydawnictw źródłowych – w 1875 r. wydał wraz z Wojciechem Kętrzyńskim Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego. Rezultaty kwerend w archiwach rzymskich publikowano w zainicjowanej w 1913 r. serii wydawniczej Monumenta Poloniae Vaticana. Od 1881 r. był kierownikiem działu literackiego „Czasu”, od 1883 r. stał na czele pisma i redagował je do 1887 r. W 1905 r. był przewodniczącym Komitetu Akademii Umiejętności do wydania Źródeł do Dziejów Polski Porozbiorowej, w 1909 r. kierował wydawaniem przez Akademię Umiejętności Encyklopedii Polski.

(KF)


Wybrana literatura:
  • Jerzy Wyrozumski, Smolka Stanisław, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 39: 1999-2000
  • Adam Kamiński, Zarys dziejów Archiwum Państwowego w Krakowie (1792) 1878-1952), oprac. Janina Stoksik, Biblioteka Krakowska nr 156, Kraków 2012
  • Aniela Kiełbicka, Archiwa krakowskie na tle polskiej nauki historycznej 1878-1951, Biblioteka Krakowska nr 130, Kraków 1993
  • Słownik historyków polskich, Warszawa 1994
  • Słownik biograficzny archiwistów polskich, T. II 1906-2001, Warszawa 2002
Dodaj do zakładek Link.

Komentarze są wyłączone.