Stanisław Kutrzeba


ur. 15 listopada 1876 r., zm. 7 stycznia 1946 r.
pełniący obowiązki dyrektora Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie w latach 1906-1908

Historyk prawa, działacz polityczny. Studiował prawo i historię na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1894-1898, tytuł doktora uzyskał w 1898 r., w 1902 r. uzyskał habilitację w zakresie historii prawa polskiego i został wykładowcą historii prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1908 r. otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego prawa polskiego i objął po Franciszku Piekosińskim katedrę prawa polskiego. W 1912 r. został profesorem zwyczajnym historii prawa polskiego, w latach 1932-1933 był rektorem Uniwersytetu.

Od 1918 r. członek czynny Akademii Umiejętności – w latach 1926-1939 sekretarz generalny, w latach 1939-1946 prezes. Zapoczątkował wydawanie Polskiego Słownika Biograficznego. Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego (prezes w latach 1932-1946). W 1935 r. przewodniczył Zjazdowi Historyków Polskich w Wilnie, w 1937 r. był delegatem Rządu i jednym z przewodniczących Zjazdu Historyków Państw Bałtyckich w Rydze, w 1938 r. przewodniczył delegacji polskiej na Międzynarodowym Kongresie Historyków w Zurychu.

W 1945 r. reprezentował w Moskwie Polską Akademię Umiejętności na uroczystościach jubileuszowych Akademii Nauk Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wziął wówczas udział w międzynarodowych rokowaniach w sprawie powołania Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, był posłem do Krajowej Rady Narodowej. Odznaczony Krzyżem Komandorskim, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Oficerskim Francuskiej Legii Honorowej.

W latach 1901-1908 pracował jako adiunkt w Archiwum Krajowym Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie. Po śmierci Franciszka Piekosińskiego, od grudnia 1906 r do 1908 r., pełnił obowiązki dyrektora Archiwum, jednak bez oficjalnej nominacji. W czasie pracy w Archiwum opracował do dziś niezastąpiony Katalog Krajowego Archiwum Aktów Grodzkich i Ziemskich (1909), który objął wszystkie serie przechowywanych wówczas w archiwum, i ponownie uporządkowanych ze względu na liczne dopływy, ksiąg staropolskich. Rozpoczął prace nad inwentarzem dokumentów i rękopisów depozytowych.

W pracy naukowej zajmował się głównie historią średniowiecznego prawa polskiego, ustroju Polski w XIV-XVIII w. oraz historią prawa sądowego i handlu. Badał także historię Krakowa, publikując m.in. artykuły Finanse Krakowa w wiekach średnich (1899), Handel Krakowa w wiekach średnich na tle stosunków handlowych Polski (1902). W pracy Historia źródeł dawnego prawa polskiego (1925) podkreślał wartość źródeł dla badań historycznych oraz znaczenie wydawnictw źródłowych. Uważał, że wobec stałego postępu nauki prace monograficzne i oparte na nich podręczniki muszą z czasem stracić swą użyteczność, natomiast dobre wydawnictwo źródłowe niełatwo zniszczy ząb czasu. Był wydawcą źródeł dawnego prawa polskiego, opublikował m.in. Akta sejmikowe województwa krakowskiego 1572-1620 (1932). Doprowadził do wydania przez Akademię Umiejętności wydawnictw źródłowych przygotowywanych przez Bolesława Ulanowskiego.

(KF)


Wybrana literatura:
  • Adam Vetulani, Kutrzeba Stanisław Marian, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 16: 1971
  • Adam Kamiński, Zarys dziejów Archiwum Państwowego w Krakowie (1792) 1878-1952), oprac. Janina Stoksik, Biblioteka Krakowska nr 156, Kraków 2012
  • Aniela Kiełbicka, Archiwa krakowskie na tle polskiej nauki historycznej 1878-1951, Biblioteka Krakowska nr 130, Kraków 1993
  • Słownik historyków polskich, Warszawa 1994
  • Stanisław Kutrzeba 1876-1946. Materiały z uroczystego posiedzenia PAU w dniu 24 czerwca 1996 r., pod red. Rity Majkowskiej, Kraków 1998
  • Słownik biograficzny archiwistów polskich, T. II 1906-2001, Warszawa 2002
Dodaj do zakładek Link.

Komentarze są wyłączone.