Michał Bobrzyński


ur. 30 września 1849 r., zm. 3 lipca 1935 r.
dyrektor Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie w latach 1878-1890

Historyk, prawnik, konserwatywny polityk galicyjski. Na Uniwersytecie Jagiellońskim studiował prawo, tytuł doktora uzyskał w 1872 r., habilitację otrzymał w 1873 r., w 1877 r. został profesorem nadzwyczajnym prawa polskiego i niemieckiego – w latach 1879-1890 kierował katedrą prawa polskiego, w latach 1902-1903 katedrą prawa politycznego ogólnego i austriackiego. Od 1878 r. był członkiem Akademii Umiejętności. W latach 1881-1890 działał w Radzie Miejskiej w Krakowie, w latach 1885-1918 był posłem na Sejm Krajowy Galicyjski, w okresie 1885-1890 i 1903-1908 był członkiem austriackiej Rady Państwa, w latach 1890-1901 wiceprzewodniczącym Rady Szkolnej Krajowej, w latach 1908-1913 namiestnikiem Galicji. Podczas I wojny światowej popierał Naczelny Komitet Narodowy i interweniował w obronie Legionów Polskich, w latach 1916-1917 był ministrem dla Galicji w rządzie austriackim. W 1919 r. przewodniczył zespołowi prowadzącemu Ankietę w Sprawie Konstytucji, będąc współautorem i głównym projektodawcą jednego z najciekawszych projektów konstytucji. W 1919 r. wycofał się z czynnego życia politycznego, w 1920 r. opuścił Kraków i przeniósł się do Wielkopolski.

W dniu 1 września 1878 r. został dyrektorem powołanego do życia uchwałą Sejmu Krajowego we Lwowie Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie. Już w wydanej w 1874 r. pracy O dawnym prawie polskim, jego nauce i umiejętnym badaniu podkreślał znaczenie badań źródłowych. Twierdził, że w imię szacunku dla przeszłości dziejowej narodu trzeba zapewnić opiekę bezcennym archiwaliom, niestarannie przechowywanym na prowincji. Kiedy Akademia Umiejętności powierzyła mu opracowanie projektu organizacji archiwum, podstawą jego rozważań stało się przekonanie, że akta grodzkie i ziemskie, które przechowywały wówczas sądy do użytku praktycznego, w przyszłości winny służyć przede wszystkim celom naukowym. Stąd też opiekę nad nimi powinni sprawować urzędnicy o naukowych kwalifikacjach. Stawiał sobie za cel wszechstronny rozwój nauki w Galicji i upowszechnienie wyników badań naukowych. Chciał zwiększenia stopnia dostępności źródeł, o ile to możliwe poprzez ich publikację oraz odpowiednią organizację archiwów i upowszechnianie ich zasobów. Starał się o scalenie rozproszonego zasobu archiwalnego, jego pomnożenie, uporządkowanie i udostępnianie.

Urzędowanie w Archiwum rozpoczął od przejęcia z Sądu Krajowego staropolskich akt sądowych. Dzięki jego staraniom w 1887 r. Wydział Krajowy wydał okólnik skierowany do miast i miasteczek galicyjskich (z wyjątkiem Krakowa i Lwowa), polecający gminom miejskim i wiejskim uporządkowanie i zorganizowanie archiwów, lub gdyby to przekraczało ich możliwości, zdeponowanie akt w archiwach krajowych. Powstał wówczas, sporządzony przy współpracy Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej, zbiór inwentarzy stanowiący punkt wyjścia do dalszego zabezpieczania archiwaliów miejskich, których część została już wtedy przekazana do Archiwum.

W Archiwum rozpoczęto porządkowanie akt ziemskich krakowskich, oprawiono je i sporządzono wykaz. Aniela Kiełbicka przypomniała opinię Stanisława Smolki, późniejszego dyrektora Archiwum, który stwierdził, że:

„Bobrzyński położył niedocenione dotąd zasługi w umiejętnym, metodycznym uporządkowaniu naszych aktów XV i XVI stulecia, przywrócił w nich prawidłowy, treści i przedmiotowi odrębnych kategorii odpowiadający układ… Bez przesady rzec można, że ta mozolna, a wielkiej bystrości i znajomości rzeczy wymagająca praca pierwszego dyrektora krakowskiego Archiwum umożebniła dopiero umiejętne, z zasadami krytyki historycznej zgodne, korzystanie z tych materiałów”.

Bobrzyński odszedł w 1890 r. z Archiwum, aby poświęcić się działalności politycznej.

Jest autorem wielu prac naukowych z zakresu historii (np. Dzieje Polski w zarysie), dziejów myśli i literatury politycznej, metodologii historii, zajmował się także edycją źródeł historycznych. Miał duży wkład w ustalaniu zasad pracy edytorskiej, jego zdaniem tekst, jaki się publikuje powinien być wiernym obrazem podstawy rękopiśmiennej, zaopatrzonym w aparat naukowy. Opowiadał się za indywidualizacją zasad pracy, a nie opieraniem się tylko na instrukcji wydawniczej. Stał się kontynuatorem rozległego planu wydawniczego rozpoczętego przez Antoniego Zygmunta Helcla wydaniem w 1856 r. zapisek z najstarszych krakowskich ksiąg sądowych. Opublikował w latach 1874, 1878, 1881, 1882 cztery tomy z serii Starodawne Prawa Polskiego Pomniki (t. III, V, VI, VII), zawierające bogaty materiał do dziejów polskiej myśli politycznej i prawniczej XVI w.

(KF)


Wybrana literatura:
  • Stanisław Estreicher, Bobrzyński Michał, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 2: 1936
  • Adam Kamiński, Zarys dziejów Archiwum Państwowego w Krakowie (1792) 1878-1952), oprac. Janina Stoksik, Biblioteka Krakowska nr 156, Kraków 2012
  • Aniela Kiełbicka, Archiwa krakowskie na tle polskiej nauki historycznej 1878-1951, Biblioteka Krakowska nr 130, Kraków 1993
  • Słownik historyków polskich, Warszawa 1994
  • Słownik biograficzny archiwistów polskich, T. II 1906-2001, Warszawa 2002
Dodaj do zakładek Link.

Komentarze są wyłączone.